Tarım ve Orman Bakanlığı, uzun süredir üretim yapılmayan tarım arazilerini yeniden ekonomiye kazandırmaya yönelik uygulamasında 2026 yılı sürecini sürdürüyor. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile 22 Ağustos 2024’te yürürlüğe giren yönetmelik kapsamında üst üste iki yıl süreyle işlenmeyen uygun tarım arazileri, mülkiyeti değiştirilmeden ve yalnızca tarımsal üretimde kullanılmak şartıyla sezonluk kiraya verilebiliyor.
Bakanlığın açıklamasına göre 2026 üretim yılı için il ve ilçelerde oluşturulan Arazi Tespit Komisyonları çalışmalarını tamamladı. Kiralama kapsamında değerlendirilen arazilere ilişkin ilan süreci ise 1 Eylül 2026’da başladı.
Hangi Araziler Kiralanabilecek
Uygulama, özel mülkiyette bulunan ve üst üste iki yıl tarımsal üretim yapılmadığı tespit edilen uygun arazileri kapsıyor. Ancak her kullanılmayan arazi doğrudan kiralama kapsamına girmiyor. Yönetmeliğe göre Hazinenin özel mülkiyetinde veya devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler bu uygulamanın dışında. Dikili tarım arazileri ve örtü altı üretim alanları da kiralama kapsamına alınmıyor.
Bir sonraki üretim dönemi için usulüne uygun şekilde nadasa bırakılan arazi ise işlenmeyen tarım arazisi olarak değerlendirilmiyor. Ekonomik tarımsal üretime uygun olmadığı belirlenen bazı parseller de ilgili yılın kiralama işlemlerinin dışında bırakılabiliyor.
Tespitler yalnızca masa başında yapılmıyor. Komisyonlar kadastro verileri, uydu görüntüleri, coğrafi bilgi sistemleri ve arazi kontrollerinden yararlanıyor. İlk yıl ve üst üste iki yıl işlenmediği belirlenen arazilere ilişkin listeler ilan ediliyor ve maliklere itiraz hakkı tanınıyor. İlk tespit listeleri beş gün süreyle ilan edilirken, kesinleşen Kiralanacak Tarım Arazileri Listesi yedi gün süreyle duyuruluyor.
Başvurular Nasıl Olacak?
Kesinleşen listede bulunan bir araziyi kiralamak isteyenlerin Tarım Arazisi Kiralama Talep Formu ile ilan süresi içerisinde ilgili İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurması gerekiyor. Başvurular, Tarım Arazileri Değerleme ve Edindirme Bilgi Sistemi (TED Portalı) üzerinden elektronik ortamda da yapılabiliyor.
Gerçek kişi olarak başvuracakların Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekiyor. Başvuru sahibinin ikamet ve arazi varlığı bilgileri de sistem üzerinden kontrol ediliyor. Kiralama işlemlerinde öncelik ise arazinin bulunduğu yerleşim yerinde ikamet edenlere, tarımsal alanda faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarına ve meslek odalarına veriliyor.
Aynı öncelikli grupta birden fazla talep olması durumunda en yüksek kira teklifini veren öne çıkıyor. Öncelikli gruplardan talep gelmezse diğer başvurular arasından en yüksek teklifi veren kişi veya kuruluş belirleniyor. Kiralama tamamlandıktan sonra arazi Bakanlığın kayıt sistemlerine kaydediliyor. Kiracı da söz konusu arazi için şartları sağlaması halinde tarımsal desteklerden yararlanabiliyor.
Kira bedeli, Arazi Kiralama Komisyonu tarafından belirlenen rayiç kira bedelinin altında olamayacak. Rayiç belirlenirken aynı yerleşim yerindeki, benzer özelliklere sahip en az üç kiralanmış tarım arazisi emsal olarak değerlendiriliyor. Parselin eğimi, yola, pazara ve yerleşim yerine uzaklığı gibi özellikler de hesaplamaya etki edebiliyor.
Arazi kiralandığında mülkiyet sahibinde kalmaya devam ediyor ve kira geliri arazi malikine ödeniyor. Malike veya hak sahibine ulaşılamaması halinde ise kira bedeli Bakanlığın belirleyeceği kamu bankasında arazi adına açılan vadeli hesapta tutuluyor. Mülkiyet ihtilafının daha sonra çözülmesi halinde biriken tutar hak sahiplerine payları oranında ödeniyor.
Kiracının araziyi sözleşmede belirtilen tarımsal amaç dışında kullanmasına izin verilmiyor. Kiracı; üretim planlamasına uygun ürünü yetiştirmek, toprağın yapısını bozacak uygulamalardan kaçınmak ve arazideki mevcut çok yıllık bitkiler ile sabit tesisleri korumakla yükümlü.
Bakanlık, kiralanarak yeniden üretime kazandırılan arazilerin Çiftçi Kayıt Sistemi’ne dahil edilmesi ve tarımsal üretim planlamasında değerlendirilmesiyle hem atıl arazilerin ekonomiye kazandırılmasını hem de gıda arz güvenliğinin güçlendirilmesini hedefliyor.
