2026 yılının ilk yarısında gayrimenkul piyasasında işlem hacmi geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre yüzde 10,3 seviyesinde bir düşüş yaşasa da, tapu harcı tahsilatında dikkat çekici bir yükseliş trendi izlendi. Resmi verilere göre, geçtiğimiz yılın ilk altı ayında 62,3 milyar lira seviyesinde olan tapu harcı geliri, bu yıl aynı süreçte yüzde 75 oranında büyük bir sıçrama kaydederek 109 milyar liraya ulaştı. Uzmanlar, satış adetlerindeki gerilemeye karşın gelirlerin artmasını, denetim mekanizmalarının dijitalleşerek sıkılaşmasına bağlıyor.
81 İLDE DEVREDE: MEVA SİSTEMİ İLE ETKİN DENETİM
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hayata geçirilen Mekânsal Veri Analiz Sistemi (MEVA), 2025 yılının Mayıs ayından bu yana tüm Türkiye'de aktif olarak uygulanıyor. Yapay zekâ altyapısıyla desteklenen bu teknoloji; tapudaki beyanları, ilgili bölgedeki benzer mülklerin satış değerleri ve güncel piyasa dinamikleriyle eş zamanlı olarak kıyaslıyor. Beyan edilen rakamın piyasa değerinin altında kalması durumunda sistem, söz konusu işlemi anında "riskli" kategorisine alarak mercek altına alıyor.
BANKA HAREKETLERİNDE ÇAPRAZ KONTROL
Dijital denetimler yalnızca tapu verileriyle kısıtlı değil. Gelir İdaresi Başkanlığı ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, veri tabanlarını entegre bir şekilde kullanarak alıcı ve satıcıların banka işlemlerini de çapraz kontrole tabi tutuyor. Tapuda beyan edilen tutar ile banka üzerinden gerçekleşen para transferleri arasında uyuşmazlık saptanması durumunda, taraflara "izaha davet" yazısı gönderiliyor. Durumun netleşmemesi halinde ise geriye dönük kapsamlı bir vergi denetimi başlatılabiliyor.
KAYIT DIŞILIKLA MÜCADELE GÜÇLENİYOR
Geçmiş yıllarda tapu harcını minimize etmek amacıyla gerçek satış bedelinin altında beyan verilmesi yaygın bir uygulama olarak göze çarpıyordu. MEVA sistemi sayesinde bu usulsüzlüklerin tespiti çok daha zahmetsiz hale geldi. Uzmanlar, bu gelişmenin gayrimenkul piyasasındaki kayıt dışı işlemleri minimize etmek adına kritik bir adım olduğunu vurguluyor.
UZMANLARDAN "GERÇEK DEĞER" UYARISI
Gayrimenkul sektörü temsilcisi Mustafa Hakan Özelmacıklı, harç gelirlerindeki artışın sadece denetimlere değil, emlak vergisi değerlerindeki artışa ve vatandaşların artık gerçek rakamları beyan etme eğilimine girmesine dayandığını belirtti. Özelmacıklı, mülk alım-satımı yapan vatandaşlara, ileride ağır mali cezalarla karşılaşmamaları için satış bedelini gerçek değer üzerinden göstermeleri gerektiği konusunda çağrıda bulundu.
Yeni sistemle birlikte tapu işlemlerinde şeffaflık döneminin kalıcı hale geleceğini belirten analistler, düşük bedelli beyanların artık neredeyse imkânsız hale geldiğinin altını çiziyor. Uygulama ile hem vergi kayıplarının önüne geçilmesi hem de piyasadaki kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin tamamen engellenmesi hedefleniyor.
